Than Huu DC
Xuan Tan Ty

Xmas
TÌM Ý NGHĨA CHO NGÀY XUÂN
hoa mai
CHÚC MỪNG
KHAI BÚT
DẪN NHẬP - ANH HỘI TRƯỞNG
CHÚC XUÂN - LM TUYÊN ÚY HỘI
LỜI TÂM TÌNH - LM GIÁM TỈNH
MỪNG NĂM MỚI - LM PHỤ TÁ II
DÊ NON CHÚC TẾT
TÌM Ý NGHĨA CHO NGÀY XUÂN
VÀI NÉT VỀ PHONG TỤC NGÀY TẾT
CẦM TINH CON GIÁP ... TÂN TỴ
XUÂN TÂN TỴ NĂM NAY ...
KHÔN NGOAN NHƯ CON RẮN
MÙA XUÂN VÀ VỀ LOÀI RẮN ...
NĂM TỴ NÓI CHUYỆN RẮN
THƠ: XUÂN VIỄN XỨ
THƠ: XUÂN NÀY NHỚ XUÂN XƯA
TIN VÙNG BẮC CALI
TIN VÙNG TEXAS
HOME

Nếu tính từ năm 1975 Tân Tỵ là mùa xuân thứ hai mươi sáu đến với chúng ta, những người Việt tha phương. Trong những năm đầu khi sự giao thương giữa Mỹ và Việt Nam còn khó khăn, Tết đến là thời gian nhung nhớ, âu tư, và khắc khoải. Dường như ai cũng hát bằng tiếng lòng mình bài "Xuân Này Con Không Về." Rồi đầu óc tha hồ mà tưởng tượng và hình dung lại những cái Tết năm xưa tại quê nhà. Tết là gì? Tết là ngày chứa chan mầu sắc, tưng bừng âm điệu, ngạt ngào hương thơm. Ai cũng mang y phục đẹp nhất, hợp thời trang nhất. Trẻ em xúng xính trong bộ quần áo mới còn nguyên nét gấp. Các cô các bà được dịp phô diễn những tà áo rực rỡ và quyến dũ. Rồi
Cúc vàng cúc trắng mai đào nở,
Oanh yến vui ca đón nắng xuân.

Phụ họa với cảnh muôn mầu muôn sắc ấy là tiếng nhạc xuân vang vang lời chúc hân hoan, tiếng pháo đì đùng reo vui, trầm hương nghi ngút. Rồi mâm cỗ la liệt với những món hợp khẩu vị nhất, những món quê hương thuần túy nhất. Ai trong chúng ta lại quên được câu đối này:

Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ,
Cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh.

Nhưng nếu Tết chỉ căn cứ vào cái tấp nập ồn ào bên ngoài ấy thì chúng ta đâu đến nỗi nhớ quê hương đến thế. Nhất là trong những năm gần đây, giới thương mãi có thể cung cấp không những đồ ăn thức uống của ngày Tết mà còn tìm kiếm được mai đào nở đúng vào dịp Xuân về. Nhưng cái làm nên Tết không chỉ dựa vào những yếu tố bên ngoài ấy. Mà ngược lại chính cái tinh thần của mùa Xuân thấm nhuần và biến đổi những yếu tố bên ngoài kia thành nên hương vị cho ngày Tết.

Vậy đâu là tinh thần của ngày Tết? Tinh thần của ngày Tết mang nhiều ý nghĩa thâm trầm bên trong. Nếu đem so sánh với các ngày lễ của Mỹ thì Tết Việt Nam là một tổng hợp các ngày lễ lớn như Giáng Sinh, Tết Tây, Cầu Hồn và Tạ Ơn. Tết có nhiều điểm giống Giáng Sinh và Tết Tây. Đây là thời gian để mọi người mua sắm, là dịp để bạn bè thăm hỏi, trao đổi tặng vật, phát triển thêm tình bằng hữu, là cơ hội để bà con thân quyến biếu xén, để tỏ tình thân ái và biết ơn. Tết là dịp trao đi và nhận lại những cánh thiệp xuân chất chứa những lời chúc tốt đẹp và chân thành nhất. Tết là ngày Tạ Ơn. Vào mồng một Tết, mọi người nô nức đi lễ, đi chùa để tạ ơn Thiên Chúa hay Thượng Đế cho những ơn lành trong năm, cho những may mắn đã lãnh nhận, và cũng để cầu nguyện cho năm mới được mọi sự tốt đẹp. Cùng một ý nghĩa ấy, Tết là ngày tưởng nhớ đến tiên nhân, những thân bằng quyến thuộc đã quá cố. Ngoài việc tham dự các nghi lễ tôn giáo và dâng cúng để cầu cho tiên nhân, vào ngày Tết, gia đình còn quy tụ trước bàn thờ để cầu kinh mà tưởng nhớ đến ông bà tiên tổ. Tết là sinh nhật của mọi người. Người Việt chúng ta không mấy ai để ý tới ngày sinh của riêng mình. Như thế không có nghĩa là ngày ấy không quan trọng, nhưng vì ai cũng coi Tết là sinh nhật của chính mình; vì ai cũng biết mình sẽ thêm một tuổi khi Tết đến, nên câu chào đầu tiên trên môi miệng mọi người vào dịp Tết là: "Năm mới mừng tuổi ông, bà, anh, chị . . ." chứ không chào mừng năm mới suông như người Âu Mỹ.

Đặc biệt, Tết còn là ngày đoàn tụ gia đình. Tết đến, những người đi làm xa, binh lính trong quân ngũ, học sinh, sinh viên học ở tỉnh thành đều trở về xum họp dưới mái ấm gia đình. Ông bà, cha mẹ, con cái, anh chị em gặp gỡ chúc tuổi nhau và cùng sống những ngày xuân hạnh phúc bên nhau. Thực vậy, Tết là một cơ hội để mọi người củng cố lại tình yêu gia đình. Gia đình đây kể từ cái che nắng cản mưa là căn nhà cho tới cái cội rễ mà thời gian không thể lay chuyển và thay đổi là tổ tiên. Vì thế, Tết là dịp để người Việt chúng ta chuẩn bị cho căn nhà được khang trang ấm cúng để ông bà, cha mẹ, con cháu qui tụ mừng xuân. Bề dưới chúc thọ bề trên; người trên mừng tuổi kẻ dưới. Việc chúc tết mừng tuổi đây không phải chỉ là dịp để bề dưới tỏ lòng biết ơn, tôn kính, và hiếu thảo đối với các bậc sinh thành mà cũng là dịp để người trên mừng cho con cháu, mong cho tuổi trẻ ngày một tiến bước mà thành thân thành nhân, học hành đỗ đạt, tạo lập gia đình, ăn lên làm ra. Ông bà hy vọng con cháu mai sau sẽ nối nghiệp mình mà giữ lấy nề nếp, đạo lý gia phong, hun đúc tinh thần dân tộc hào hùng. Vậy nên Tết không phải chỉ là hương sắc của đào mai hay kẹo mứt, của bánh chưng bánh tét hay thịt mỡ dưa hành. Nó cũng không phải chỉ là những lời chúc theo khuôn sáo, "Phúc, Lộc, Thọ," hay "Đa Tử, Đa Tôn, Đa Phú Quí," nhưng còn hệ tại mối tình giữa người với người trong gia đình, trong cộng đồng quốc gia và xã hội. Nền đạo đức của người Á Châu nói chung và của người Việt nói riêng được xây dựng trên sự hiếu đễ, tiết nghĩa, tình huynh đệ, và lối sống chung của đạo gia đình. Vì ngày Tết là ngày linh thiêng nhất của dân tộc, nó cũng là dịp để mọi con dân đất Việt nhắc nhủ nhau để bảo vệ, để làm nảy nở phát triển, và kiện toàn cái tinh thần quí báu này.

Là người Công Giáo ngày Tết mang thêm một ý nghĩa rất đặc biệt. Ngày Tết dẫn chúng ta đến với Thiên Chúa là Chúa của Mùa Xuân, vì Ngài là chủ của lịch sử. Và vì thế Ngài luôn có mặt trong lịch sử con người. Tuần báo Time có thói quen chọn một nhân vật nổi nang nhất cho mỗi năm như những cái mốc cho lịch sử con người. Cái mốc thời gian duy nhất cho chúng ta là Chúa Kitô, Đấng giúp chúng ta nhìn vào tất cả những chiếc mốc của thời gian như những dấu hiệu của Hy Vọng, cả trong những thất bại, rủi ro hay tang tóc. Theo đó, trong Chúa Kitô, cái mốc thời gian của chúng ta là từng giây phút hiện tại. Vì thế năm mới đến với tất cả mọi yếu tố thăng trầm của nó chỉ là những cơ hội cho ơn thánh được thể hiện hóa trong đời sống mỗi người chúng ta.

Với Xuân Tân Tỵ đến làm thế nào để móc nối con rắn với niềm tin Kitô giáo? Nói đến rắn nói chung ai cũng ớn. Chả thế mà rắn đã trở thành dấu hiệu của ma quỷ. Nhưng khi đi sâu vào lịch sử con người rắn cũng là dấu hiệu của thần thiêng và của sinh sôi nảy nở. Chính vì thế mà rắn trở thành biểu hiệu của đời sống và sự cường tráng. Thần Chữa Lành Hy Lạp Asklepios nhận hình ảnh con rắn làm huy hiệu cho mình. Theo mẫu mực đó hình hai con rắn cuốn vào nhau đã thành dấu hiệu của ngành thuốc hiện đại. Chúa Kitô khi chấp nhận thân phận con người như chúng ta đi xa hơn con người khi nói về rắn. Trong Phúc Âm Thánh Mathêô Chúa Kitô dậy các môn đệ: "Hãy khôn ngoan như rắn và hiền lành như bồ câu" (10:16). Chả những thế Chúa còn đồng hóa với con rắn đồng khi Ngài tuyên bố trong Phúc Âm Thánh Gioan: "Như Maisen đã treo con rắn đồng trong sa mạc, Con Người cũng chịu treo lên như vậy, để những ai tin vào Người thì không bị hư mất nhưng được sống đời đời" (3:14-15). Rắn đồng đây là rắn chữa lành Thiên Chúa sai Maisen đúc và treo lên để những ai bị rắn cắn, tức là những người phạm tội than trách Chúa, mà nhìn lên, tức là nhận ra tội lỗi mình, thì sẽ được chữa lành. Chúa Kitô đồng hóa với rắn đồng là trở nên giống như chúng ta, chịu khổ và chết cái chết nhân loại, tức là chấp nhận hiệu quả của tội lỗi, để trở thành sự chữa lành cho những ai nhận ra tội lỗi mình. Vậy nên Thánh Phaolô dám tuyên bố: "Vì chúng ta Thiên Chúa đã biến Đấng vô tội thành nên tội để chúng ta trở nên chính sự thánh thiện của Thiên Chúa" (2 Cor. 5:21). Đây chúng ta có thể gọi là Chúa lấy độc trị độc, giống như người ta lấy lọc độc của rắn và chế biến thành thuốc chữa những người bị rắn cắn.

Trong năm Tân Tỵ này để thực sự đón Xuân trong Chúa và sống tinh thần Mùa Xuân theo niềm tin Kitô giáo chúng cần nhận ra những gì là lọc độc, là tự ái ích kỷ, là hằn thù, chia rẽ và thiếu bác ái. Tục ngữ Việt Nam có câu: "Khẩu phật tâm xà" để chỉ những người giả nhân giả nghĩa, miệng thì nhân nghĩa yêu thương nhưng lòng thì tính truyện độc ác hại người. Cũng có câu đối ngược lại: "Khẩu xà tâm phật" để chỉ những người ăn nói hung hăng dữ dằn nhưng lòng tốt, không hằn thù tìm cách hại người. Tốt nhất là khẩu phật tâm phật, hay đối với người Công Giáo chúng ta là khẩu Đức Kitô tâm Đức Kitô. Để có được khẩu Đức Kitô tâm Đức Kitô, như được tuyên bố rõ trong Sách Thánh hôm nay, chúng ta phải lắng nghe tiếng Chúa. Chúa nói với chúng ta qua Kinh Thánh. Tiếng Chúa qua Kinh Thánh có thể ví như tiếng hú giúp cho khỏi lạc và được yên tâm, đồng thời được khích lệ. Quê tôi là Bảo Lộc gần Đà Lạt núi non trùng điệp, có rừng thông reo vi vút, có thác nước chảy ì ầm. Khi còn nhỏ cứ buổi chiều sau giờ học là bạn bè rủ nhau vào rừng hái sim. Khi thấy sim rồi ai nấy cứ mải mê hái và đi sâu vào rừng mà không biết. Để khỏi lạc nhau cứ vài phút là phải có người hú lên. Nghe được tiếng hú là biết bạn mình đang ở đâu đây, thấy an tâm, và người ta nói là tiếng hú còn xua đuổi thú dữ nữa. Cũng thế khi nghe được tiếng hú của Chúa chúng ta biết mình có Chúa ở gần. Khi không nghe được tiếng hú của Chúa có thể là lối sống của mình xa đường lối của Chúa quá chăng. Nếu không tiến lại gần rất có thể bị lạc, và biết đâu bị thú dữ đe dọa.

Nghe được tiếng hú của Chúa rồi mình cũng phải hú lên cho người khác khỏi bị lạc lối và được yên tâm. Tiếng hú của chúng ta có dẫn người khác đến gần Chúa không? Nó có đủ sức trấn an và dẫn họ vào chính lộ không? Là người Việt Công Giáo tiếng hú của chúng ta phải nói lên niềm tin Kitô giáo theo truyền thống Việt Tộc của mình. Chúa đến với chúng ta qua ngôn ngữ văn hóa, phong tục và truyền thống Việt Nam. Sống nơi hải ngoại này hơn bao giờ hết chúng ta cần tiếng hú của nhau để mình giúp nhau trung thành với lòng đạo theo nét văn hóa Việt Tộc chúng ta. Có lẽ không có tiếng hú nào có sức lôi cuốn mãnh liệt hơn là tiếng hú của hành động như người Việt chúng ta thường nói: "Lời nói lung lay, gương bày lôi kéo." Chớ gì tiếng hú của mỗi người gióng lên qua việc giữ và sống đạo trong văn hóa cũng như giữ và sống văn hóa trong đạo. Vì đạo mà không hội nhập văn hóa thì là đạo nhập cảng và ngoại lai. Còn văn hóa mà thiếu đạo thì văn hóa thiếu gốc rễ và nền tảng để có thể phát triển và trường tồn. Đó là bổn phận của tổ tiên cha ông chúng ta và ngày nay bổn phận ấy đang được truyền sang bàn tay mỗi người chúng ta.

Đọc Tâm Tình Trên Mạng Lưới tôi thấy truyện Người Giữ Ngọn Suối do Frere Phong chia sẻ xem ra rất thích hợp cho tâm tình chia sẻ ý nghĩa cho ngày xuân. Tại một làng kia trong số các nghề phải trả lương là nghề Giữ Ngọn Suối. Khi kiểm kê bản báo cáo tài chánh của xã ông chủ tịch mới và trẻ tuổi của hội đồng xã thắc mắc về cái nghề Người Giữ Ngọn Suối. Một vị cao niên trong hội đồng cắt nghĩa: "Ngày ngày ông cụ già giữ ngọn suối có bổn phận cào lá khô, cành củi gẫy, phân nai hay xác súc vật-tất cả những gì dơ bẩn ra khỏi dòng suối." Với ngân sách eo hẹp và nhất là thấy không cần thiết, ông chủ tịch trẻ quyết định cắt bỏ cái nghề lạ lùng này. Thế là cụ già "người giữ ngọn suối" bị sa thải. Cụ trở về làng vui sống với con cháu. Nhưng giòng suối chảy vào làng bắt đầu thay đổi. Những lá vàng úa theo giòng trôi về thôn xóm. Mới đầu vài ba chiếc lá, nhưng dần dần từng cụm, từng tảng cuốn theo cành cây khô gẫy trôi về làm nghẽn cả con suối nhỏ và tấp đầy bờ hồ, cái bờ hồ với cái tên Thiên Nga thơ mộng, nơi thu hút du khách và là nguồn kinh tế cho cả vùng. Con suối và hồ Thiên Nga trong xanh từng là nguồn cảm hứng cho thi sỉ, văn sĩ, và họa sĩ dần ngả sang mầu nâu. Từng đoàn thiên nga xưa nhởn nhơ, tung tăng, nhởn nhơ đùa giỡn và soi mình trong giòng nước mát trong xanh nay cũng giã từ con suối nước mầu nâu, bờ hồ vẩn đục bốc lên mùi bùn. Rồi du khách cũng vắng dần và nguồn tài nguyên cũng cạn luôn. Lúc này ông chủ tịch mới nhận ra cái nghề "giữ ngọn suối" của cụ già quan trọng như thế nào đối với nếp sống của toàn dân làng. Ông chủ tịch và cả hội đồng vội vàng tìm cho ra "người giữ ngọn suối" và tha thiết xin ông trở lại cái nghề xưa. "Người giữ ngọn suối" vui vẻ nhận lời. Ông khăn gói trở về căn chòi xưa mãi tận trên ngọn nguồn con suối nhỏ, ngày ngày âm thầm giữ cho mạch suối được sạch trong và tinh tuyền. Rồi giòng suối lại trong, bờ hồ lại sạch, thiên nga bay về và du khách trở lại.

Giòng suối và bờ hồ này là lòng đạo, là đời sống Đức Tin, là phong tục tập quán đã ăn sâu vào tâm huyết người Việt, là những tinh túy của truyền thống và văn hóa chúng ta. Ai là "người giữ ngọn suối" cho tinh tuyền? Há lại không phải là tiên tổ ông bà cha mẹ chúng ta hay sao? Các ngài đã và đang âm thầm làm cái nghề lạ đời ấy. Xem ra lạ đời vì hình như chúng ta là con là cháu sống trong xã hội văn minh tân tiến, nhất là trong xã hội vật chất và hưởng thụ này, như ông chủ tịch trẻ tuổi kia, không biết quí trọng "ngọn suối" đạo giáo và văn hóa Việt Nam.

Vậy trong ngày Tết linh thiêng này, chúng ta nhắc nhủ nhau những ý nghĩa sâu xa, những truyền thống tốt đẹp của gia đình và tổ quốc, và những tinh thần Kitô Giáo đã thấm nhuần vào nếp sống người Kitô hữu Việt Nam. Để khỏi phụ lòng các bâc tiền nhân cũng như thánh nhân của dân tộc-những người đã lấy cả cuộc sống mình với máu và nước mắt để giữ ngọn suối đạo giáo và văn hóa Việt Nam cho trong ngần-chúng ta hãy dùng Tết Tân Tỵ này như một dịp để tiến thân. Đầy đủ mọi điều kiện và đang nắm trong tay những cơ hội thuẩn tiện có một không hai để tiến bước cả về khả năng cũng như về tinh thần. Đây chính là lý do chúng ta phải mừng Tết Nguyên Đán cách long trọng, và dùng nó như động lực thúc đẩy chúng ta quyết chí tiến lên.

L.M. Anthony Nguyễn Văn Quyết


Copyright (c)1998-2001 Thân Hữu Đồng Công